1. Strona główna
  2. Biologia, kl. 8
  3. Krzyżówki genetyczne

Temat z działu „Genetyka” · biologia, klasa 8

Krzyżówki genetyczne — jak je rozwiązywać krok po kroku

Krzyżówki genetyczne to najczęstsze zadanie na sprawdzianie z genetyki. Ułóż własną krzyżówkę w kalkulatorze poniżej, a potem rozwiąż 10 zadań z wyjaśnieniami.

Tematdo działu Genetyka
Pytania10 online
Grupa APDF, za darmo

Co musisz umieć

  1. allele dominujące i recesywne, zapis genotypu
  2. gamety rodziców i szachownica Punnetta
  3. stosunki genotypów i fenotypów: 3 : 1, 1 : 2 : 1, 1 : 1
  4. prawdopodobieństwo cechy u dziecka w procentach
  5. krzyżówka testowa
  6. dziedziczenie grup krwi i cech sprzężonych z płcią

Okaz tematu

Groch zwyczajnyłac. Pisum sativum

Groch zwyczajny

łac. Pisum sativum

  • na nim Grzegorz Mendel odkrył zasady dziedziczenia
  • ma wiele odmian o wyraźnie różnych cechach, np. nasiona żółte i zielone
  • łatwo kontrolować jego zapylanie
  • szybko daje kolejne pokolenia

Po czym poznać na sprawdzianie: Żółty kolor nasion (A) dominuje nad zielonym (a): zielone są tylko nasiona aa.

Typowa pułapka: Stosunek 3 : 1 to prawdopodobieństwo, a nie pewność. W rodzinie z czwórką dzieci może wyjść inaczej.

Tematroślina doświadczalna MendlaDet. kl. 8

Kalkulator krzyżówek: szachownica Punnetta

Wybierz genotypy rodziców. A to allel dominujący, a to allel recesywny. Szachownica i wynik zmienią się od razu.

Gamety rodzica 1 w wierszach, rodzica 2 w kolumnach
♀ / ♂Aa
AAAAa
aAaaa

Genotypy: 1 AA : 2 Aa : 1 aa. Fenotypy: 3 z cechą dominującą : 1 z cechą recesywną (75% i 25%).

Sprawdzian w 10 pytaniach

1. Jakie fenotypy da krzyżówka Aa × aa?
Awszystkie z cechą recesywnąBwszystkie z cechą dominującąCpołowa z cechą dominującą, połowa z recesywną (1 : 1)D3 : 1
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: C. Gamety: A i a od pierwszego rodzica, tylko a od drugiego. Powstaje Aa i aa po połowie.

2. Jakie potomstwo da krzyżówka AA × aa?
A100% aaB25% aaC50% AA i 50% aaD100% Aa
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: D. Jeden rodzic daje tylko A, drugi tylko a, więc każde dziecko ma genotyp Aa.

3. Jakie jest prawdopodobieństwo genotypu aa w krzyżówce Aa × Aa?
A0%B75%C50%D25%
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: D. W szachownicy 2 × 2 tylko jedno pole na cztery ma aa.

4. Brązowe oczy (B) dominują nad niebieskimi (b). Oboje rodzice mają genotyp Bb. Jaka jest szansa na dziecko z niebieskimi oczami?
A50%B25%C75%D0%
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: B. Niebieskie oczy ma tylko dziecko bb, czyli jedno pole z czterech.

5. Matka ma grupę krwi 0 (ii), ojciec AB (Iᴬ Iᴮ). Jakie grupy krwi mogą mieć ich dzieci?
AA albo BBtylko ABCA, B, AB i 0D0 albo AB
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: A. Dziecko dostaje i od matki oraz Iᴬ albo Iᴮ od ojca, więc ma genotyp Iᴬi (grupa A) albo Iᴮi (grupa B).

6. Krzyżówka testowa polega na skrzyżowaniu osobnika o nieznanym genotypie z:
AheterozygotąBhomozygotą recesywnąChomozygotą dominującąDosobnikiem o tym samym wyglądzie
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: B. Jeśli w potomstwie pojawi się cecha recesywna, badany osobnik był heterozygotą.

7. Ile rodzajów gamet wytwarza heterozygota Aa?
Ajeden: AaBjeden: ACdwa: A i aDcztery
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: C. Do gamety trafia tylko jeden allel z pary.

8. Matka jest nosicielką daltonizmu (Xᴰ Xᵈ), ojciec widzi prawidłowo (Xᴰ Y). Jaka część ich synów może być daltonistami?
ApołowaBżadenCjedna czwartaDwszyscy
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: A. Syn dostaje chromosom Y od ojca i jeden z dwóch chromosomów X od matki, więc szansa wynosi 1 : 1.

9. W potomstwie wyszło po połowie osobników z cechą dominującą i recesywną. Jakie genotypy najpewniej mieli rodzice?
AAa × aaBAA × AACAa × AaDAA × aa
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: A. Tylko krzyżówka heterozygoty z homozygotą recesywną daje stosunek 1 : 1.

10. Do czego służy szachownica Punnetta?
Aopisuje przebieg mitozyBpokazuje budowę chromosomuCsłuży do liczenia chromosomówDpokazuje wszystkie możliwe połączenia gamet rodziców
Pokaż odpowiedź

Dobra odpowiedź: D. W wierszach i kolumnach wpisujesz gamety, a w polach powstają genotypy potomstwa.

Do pobrania

Grupa A — za darmo

Pełny sprawdzian „Podstawy genetyki” w grupie A, ze znakiem wodnym. Wydrukuj, rozwiąż w 40 minut i sprawdź, co już umiesz.

Pobierz grupę A (PDF)

Pełny zestaw A–E i materiały do powtórki

Sprawdziany i kartkówki mają pięć grup A–E z kluczem odpowiedzi. Karty pracy pomagają utrwalić dział przed sprawdzianem. Wszystko w sklepie autorów „Nie każ mu liczyć!”

Słowniczek tematu

allel dominujący
allel ujawniający się już w jednej kopii, wielka litera
allel recesywny
allel ujawniający się tylko w dwóch kopiach, mała litera
homozygota
osobnik z dwoma takimi samymi allelami: AA albo aa
heterozygota
osobnik z dwoma różnymi allelami: Aa
genotyp
zestaw alleli, np. Aa
fenotyp
cecha widoczna u osobnika
gameta
komórka rozrodcza z jednym allelem z pary
szachownica Punnetta
tabela pokazująca możliwe genotypy potomstwa
krzyżówka testowa
krzyżowanie z homozygotą recesywną, by poznać genotyp
nosiciel
osoba z allelem choroby, u której choroba się nie ujawnia

Dla nauczyciela

Sprawdzian „Podstawy genetyki” ma pięć równoważnych grup A–E: każda to 7 zadań za 20 punktów na 40 minut. Do każdej grupy jest klucz odpowiedzi z punktacją, więc sprawdzanie idzie szybko.

Uczniowie w jednej ławce dostają różne zestawy zadań o tej samej trudności. Grupę A można obejrzeć za darmo przed zakupem.

Pytania z tej strony nadają się na rozgrzewkę przed lekcją powtórkową: wyświetl je na tablicy i niech klasa głosuje na odpowiedzi.

Pytania i odpowiedzi

Czy sprawdzian z działu „Krzyżówki genetyczne” ma odpowiedzi?

Tak. Pełny zestaw „Podstawy genetyki” ma pięć grup A–E i klucze odpowiedzi z punktacją. Grupę A (ze znakiem wodnym) pobierzesz za darmo, a komplet z kluczami kosztuje 3,90 zł.

Ile trwa sprawdzian z działu „Krzyżówki genetyczne”?

Nasz sprawdzian jest pisany na 40 minut. Każda grupa ma 7 zadań, za które można zdobyć 20 punktów.

Jak szybko powtórzyć dział „Krzyżówki genetyczne”?

Przeczytaj listę „Co musisz umieć”, przejrzyj słowniczek i kartę okazu, a potem rozwiąż 10 pytań na tej stronie. Każdą złą odpowiedź przeczytaj razem z wyjaśnieniem.